Już od 300 lat tradycyjnym rzemiosłem Krapnja jest połów gąbek, a dawne mieszkanki Krapanja słynęły z tego, że obrabiały pola w środkowej części wyspy, ale również brały w swoje ręce wiosła i łowiły ryby, choć przy tym z reguły nie potrafiły pływać. Kobiety na Krapnju łowiły ryby, obrabiały pola, były gospodyniami i matkami, a ich mężowie, synowie i ojcowie każdego dnia nurkowali, ryzykując życiem, by prymitywnym narzędziem - ośćmi, wyławiać gąbki. Nie rzadko więc zdarzało się, że jakiś młodzieniec już nigdy nie wypłynął na powierzchnię.


GĄBKA MORSKA

Może to Was zdziwi, ale gąbka morska jest zwierzęciem, nie rośliną, a w łańcuchu ewolucyjnym należy do pierwszych wielokomórkowych istnień powstałych na Ziemi. W morzach świata istnieje ponad 5000 różnych gatunków gabek, ale tylko 15 z nich jest wykorzystywanych, stąd takie gatunki poławiacze gąbek pieszczotliwie nazywają "oswojonymi gąbkami". Zasadniczo, gąbki rosną w ciepłych morzach, a interesujące jest to, że są gatunkiem posiadającym zdolność regeneracji, jeśli więc gąbka jest prawidłowo odcięta, w tym samym miejscu wyrośnie następna. Gąbki lubią ciepłe, spokojne i czyste morze, żywią się planktonem, a rosną przytwierdzone do skalnego morskiego dna, maksymalnie na głebokości 200 metrów. Aby osiągnąć około 15 cm średnicy, potrzebują 2 do 4 lat. Biorąc pod uwagę, że żywią się planktonem filtrując morze, zadziwiające są dane, że gąbka średniej wielkości dziennie filtruje niemal 2000 litrów morskiej wody.

W morzu chorwackim zamieszkuje gatunek wysokiej jakości obło-okrągłej gąbki tzw. Dalmata Fina, której średnica może sięgać do 40 cm. Charakteryzuje ją bardzo delikatna struktura z powodu której jest ceniona i poszukiwana na rynku. Oprócz tego gatunku, w Adriatyku żyje jeszcze jeden rodzaj gąbki, która z powodu specyficznego kształtu i charakterystycznej żyłkowatośći zwana jest Słoniowym Uchem (Slonovo uho). Jej średnica osiągnąć może nawet 1 metr, ale nie jest już tak ceniona jak jej "oswojona" krewna.


HISTORIA POŁOWU GĄBEK NA KRAPANJU

Połowem gąbek ludzie zaczęli się zajmować już w starożytności, poczatkowo na Wyspach Egejskich, a potem także i na całym Morzu Śródziemnym, i to nurkując bez powietrza na głębokość 30 metrów, a później też za pomocą tzw. "dzwonu", urządzenia które umożliwiało nurkowi oddychać zapasem powietrza, schodziło się też na większe głębokości. Pierwszy zapis o połowie gąbek na chorwackim wybrzeżu datuje się na rok 1522, kiedy to rozpoczyna się rozwój rzemiosła, którym ze wszystkich narodów wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego zajmowali się tylko mieszkańcy Krapnja.

Sposobu łowienia, rozpoznawania gąbek dobrej jakości i jej obróbki nauczył mieszkańców Krapnja w XVII w. franciszkanin Antoni z Grecji. W tym czasie gąbkę (o lokalnej nazwie spuga ) wyławiano tylko do 16 m głębokości, i to ośćmi, a wraz z rozwojem sprzętu nurkowego i wprowadzania aparatów nurkowych, wzrastała też i głębokość zanurzania. Z końcem XIX w. krapańską załogę poławiaczy gąbek tworzyło 8 osób, z których tylko 2 lub 3 było nurkami, dwoje było wioślarzami, dwoje pracowało przy pompie na powietrze, a dwoje rozdeptywało, czyścilo i suszyło wyłowione gąbki. Mieszkańcy Krapnja w 1893 roku założyli stowarzyszenie, któremu Władze Pomorstwa sfinansowały aparat nurkowy. Pod koniec XIX wieku, w stowarzyszeniu pracowało już około 14 nurków. Do 1940 r. stowarzyszenie rozporządzało około 20 aparatami nurkowymii i tyloma też załogami, a prawie 400 osób na Krapnju żyło wyłącznie z połowu gąbek.

Interesującą infromacją jest fakt, że połowy gąbek były zabroniane co 3 lata, aby nie dewastować ich zbiorowisk.

Na Krapnju działa obecnie około dziesięć załóg zajmujących się połowem gąbek, a modernizacja sprzętu doprowadziła nawet do otwierania małych rafinerii do obróbki, którą kiedyś wykonywano ręcznie.


POŁOWY I OBRÓBKA GĄBKI

Wyłowiona z morza gąbka pokryta jest cienką, ciemną, niemal czarną błoną z licznymi dziurkami przez które przepływa morze jednocześnie ją żywiąc. Aby gąbka zyskała swój charakterystyczny jasno-żółty kolor, po zbiorze należy zdjąć błonę. Jasna, gąbczasta struktura którą otrzymujemy, naprawdę jest szkieletem gąbki składającym się ze specjalnego materiału, w którym znajduje się aż 14 % jodu. Do 1912 roku poławiacze gąbek zdejmowali ciemną błonę rozdeptując i płukając gąbkę, pracą fizyczną, co przedłużało obróbkę i podwyższało cenę końcowego produktu. Jednakże na początku XX wieku, do przetwarzania wprowadzono siarczan węglanu, który ułatwia usuwanie wapiennych składników, gąbka więc dużo szybciej zyskuje jasny kolor, a całościowa obróbka jest znacznie prostsza.


WYKORZYSTANIE GĄBKI

Gąbka jest znana jako wyjątkowo higieniczny, a przy tym też i bardzo dobrej jakości środek do mycia. Wykorzystywali ją już mieszkańcy Krety, a Rzymianie gąbką "Ucho słoniowe" obkładali wnętrza niewygonych metalowych pancerzy wojskowych. W średniowieczu gąbkę zaczęto wykorzystywać w medycynie. Obecnie, ze względu na wzrost potrzeb, próbując dorównać wyjątkowym właściwościom gąbki zastępuje się ją różnego rodzaju materiałami syntetycznymi, ale bezskutecznie. Ani jedna sztuczna gąbka nie ma takiej mocy chłonięcia, takiej wytrzymałości i miękkości, stąd gąbka naturalna wciąż jest najlepszym środkiem do mycia i pielegnacji. Oprócz właściwości kosmetycznych i higienicznych, gabkę wykorzystuje się przy restauracji zabytków, do deliktanej obróbki ceramiki, porcelany, skóry i drewna oraz w medycynie i laboratoriach.


GDZIE KUPIĆ KRAPANJSKE GĄBKI?

Jeśli zdecydujecie się przyjechać do Brodaricy lub Krapanja, zapraszamy do zakwaterowania w apartamentach i pokojach z naszej oferty i proponujemy, by zapytać się w lokalnym centrum wspólnoty turystycznej (Turistička zajednica) czy można uczestniczyć w połowie i obróbce gąbki.

Jeśli chcecie kupić krapanjskie gąbki, zapraszamy do odwiedzenia strony www.zitak.hr lub napiszcie e- mail na adres: zitak@si.tel.hr.